Konunun en kritik bilgileri — hızlı tekrar için.
Yüklemin köküne değil, aldığı son eke bakılır. Yüklem mastar ekini alabiliyorsa fiil cümlesi, alamıyorsa isim cümlesidir.
Yüklemi fiilimsi olan cümleler istisnasız isim cümlesidir. Fiilimsiler ek eylem alarak yüklem olduklarında isim soylu sözcük kabul edilirler.
Yüklemi yazılmamış ve anlamı okuyucunun zihnine bırakılmış cümlelerdir. Bu cümlelerin sonuna her zaman üç nokta konur.
Yüklemi cümlenin en sonunda yer alan cümlelerdir. Yüklemin türü veya cümlenin uzunluğu kurallı olmasını etkilemez.
Yüklemi sonda bulunmayan cümlelerdir. Yüklem cümlenin başında veya ortasında yer alabilir, günlük konuşmada çok sık rastlanır.
Yüklem sesteş bir sözcükse bağlama dikkat edilmelidir. Yaz kelimesi mevsim ise isim cümlesi, eylem bildiriyorsa fiil cümlesi olur.
Cümlede olumsuzluk eki veya kelimesi olmamasına rağmen anlamı olumsuz olan cümlelerdir. Ne aradı ne sordu cümlesi buna örnektir.
İçinde iki tane olumsuzluk unsuru barındıran cümlelerin anlamı olumludur. Seni sevmiyor değilim cümlesi seni seviyorum anlamı taşır.
Tek bir yargı bildiren, içinde fiilimsi, şart kipi veya alıntı cümle bulunmayan tek yüklemli cümlelerdir.
İçinde temel cümlenin yüklemi dışında, fiilimsi, şart kipi veya iç içe geçmiş başka bir cümle barındıran yargılar bütünüdür.
İçinde en az bir fiilimsi bulunan cümlelerdir. Fiilimsi olan kısım yan cümlecik, asıl yüklemin bulunduğu kısım temel cümledir.
Bir cümlede kaç tane fiilimsi varsa, o kadar yan cümlecik vardır. Her fiilimsi ayrı bir yan yargı oluşturur.
Bir cümlenin herhangi bir ögesi olarak başka bir cümlenin kullanıldığı yapılardır. Genellikle doğrudan anlatım ve alıntı cümlelerinde görülür.
Yan cümleciğin temel cümleye şart kipi ile bağlandığı cümlelerdir. Koşul anlamı her zaman belirgindir.
İki cümlenin ki bağlacı ile birbirine bağlandığı birleşik cümle türüdür. Ki bağlacından sonraki kısım temel cümle sayılır.
En az iki bağımsız yüklemin virgül veya noktalı virgül ile birbirine bağlandığı cümlelere sıralı cümle denir.
Sıralı cümleleri oluşturan yargılar arasında en az bir öge ortaklığı varsa buna bağımlı sıralı cümle denir. Özne veya nesne ortak olabilir.
Ögeleri arasında hiçbir ortaklık bulunmayan, sadece anlamca ilişkili oldukları için art arda sıralanan cümlelerdir.
En az iki cümlenin birbirine bağlaçlarla bağlandığı cümlelerdir. Her bağlacın bulunduğu cümle bağlı cümle olmaz, yüklemlere bakılmalıdır.
Bağlı cümle oluşturmak için bağlacın kelimeleri değil, mutlaka yargı bildiren tam cümleleri birbirine bağlaması gerekir.
Hem olumsuzluk eki veya sözcüğü barındıran hem de soru anlamı taşıyan cümlelerdir. Bizi beklemiyor musunuz buna örnektir.
Gerçek bir cevap beklemeyen, duyguyu veya onayı vurgulamak amacıyla kurulan soru formundaki cümlelerdir.
İsim cümlelerinde olumsuzluk anlamı fiillere gelen eklerle değil, değil ve yok kelimeleriyle veya yapım ekleriyle sağlanır.
Fiil cümleleri genellikle olumsuzluk ekiyle veya geniş zaman olumsuzu olan eklerle kurularak anlamca tersine çevrilir.
Cümlenin yapısı sorulduğunda basit, birleşik, sıralı ve bağlı olma durumları incelenmelidir. Yüklem ve fiilimsi sayısına bakmak temel kuraldır.
Cümlenin türü veya niteliği sorulduğunda yüklemin türüne, yerine, anlamına ve cümlenin yapısına olmak üzere dört maddeye bakılır.
Cümledeki var sözcüğü ulaşmak anlamında fiil, mevcut anlamında ise isim cümlesi oluşturur. Cümledeki bağlam kritik öneme sahiptir.
Yan cümlecik temel cümlenin öznesi, nesnesi veya tümleci görevinde kullanılabilir. Fiilimsinin aldığı ekler bu görevi belirler.
Soru edatı olan mi bazı durumlarda cümleye olumsuzluk anlamı katar. Ben seni üzer miyim hiç cümlesi üzmem anlamındadır.
Coşku, korku, heyecan, şaşkınlık veya öfke gibi duyguları ifade eden cümlelerdir. Ünlem işareti cümlenin sonunda veya ünlem sözcüğünde olabilir.
Cümlede fiilimsi olmaması onu kesin basit yapmaz. Şart kipi veya alıntı bir cümle içeriyorsa yine birleşik cümle kabul edilir.
Sıralanan iki cümlenin de eylemini aynı özne gerçekleştiriyorsa bu bir ortak özneli bağımlı sıralı cümledir.
Ne ne bağlacı biçimce olumlu kurulan cümleye olumsuzluk anlamı verir. Bu yapıdaki bir cümlenin yüklemi olumsuz ek alamaz.
Eylemin gerçekleşmesinin istendiğini bildiren ve genellikle istek kipiyle kurulan cümlelerdir.
Emir cümleleri fiil kök veya gövdelerine kişi ekleri getirilerek kurulur. Özel bir emir kipi eki bulunmaz.
İsim cümlelerinde geniş zaman ek fiili bazen yazılmaz. Ek fiilin düşmüş olması o cümlenin isim cümlesi olduğu gerçeğini değiştirmez.
İçinde virgül bulunan cümleler sıralanırken ögeleri karışmasın diye noktalı virgül kullanılır. Yapıca sıralı cümle özelliği devam eder.
Tıpkı sıralı cümlelerde olduğu gibi bağlı cümlelerde de özneler, nesneler veya tümleçler ortak kullanılabilir.
İç içe birleşik cümlelerde alıntı kısmı tırnak içinde verilebileceği gibi virgül ile ayrılarak da temel cümleye bağlanabilir.
Yüklemi yok kelimesi olan tüm cümleler istisnasız biçimde isim cümlesidir ve var sözcüğünün zıttı olarak mevcudiyet bildirir.