Konunun en kritik bilgileri — hızlı tekrar için.
yağmur - gerçek özne) ve geçişsizdir (onu dindi denemez).
Eyleme gelen '-dır' ekiyle geçişlilik derecesi artırılmış ve iş başkasına yaptırılmıştır, dolayısıyla ettirgendir.
Eyleme gelen '-dır' ekiyle geçişlilik derecesi artırılmış ve iş başkasına yaptırılmıştır, dolayısıyla ettirgendir.
o - gerçek özne) ve geçişsizdir (onu uyuyamadı denemez).
Eyleme gelen '-t' ekiyle fiil geçişli yapılmıştır, yani oldurgandır. Diğer eylemler ise ettirgendir.
Ancak cümlede herhangi bir nesneye (neyi bekledi?) yer verilmemiştir.
Yüklem olan 'hazırlıyordu' eylemi etken (hazırlayan kim? o genç adam - gerçek özne) ve geçişlidir (onu hazırlıyordu / proje dosyası hazırlıyordu).
Diğerleri ise işin birlikte yapıldığını bildirir.
Geçişsiz eylemler edilgen yapıldığında cümlede ne gerçek ne de sözde özne bulunur (gidilir -> yüklem, nereye?
Ancak cümlede nesneye yer verilmemiştir. B'de 'çalıştı' geçişsizdir.
Bu yüzden çatı özelliği aranabilir. Diğerleri ise isim cümlesidir.
Diğerlerindeki işteşlik anlamı eylemin 'birlikte' yapıldığını bildirir.
B'de 'sevindi' dönüşlü (geçişsiz), C'de 'uyuyamadı' etken-geçişsiz, D'de 'budandı' edilgen-geçişsiz, E'de 'oturdu' etken-geçişsizdir.
Eyleme gelen '-ır' ekiyle fiil geçişli yapılmıştır (onu yatırmak), dolayısıyla oldurgandır.
Kapıyı kilitleyen kişi belli değildir ve kapı 'sözde özne'dir. Bu nedenle yüklem edilgen çatılıdır.
Diğerleri oldurgan veya etken türevleridir.
Yüklem olan 'çalışıldı' fiili '-l' edilgenlik eki almıştır ve işi yapan belli değildir. Edilgen eylemler nesne alamayacakları için çatı özellikleri edilgen-geçişsizdir.
Eyleme gelen '-t' ekiyle fiil geçişli yapılmıştır, yani oldurgandır. Diğer eylemler ise ettirgendir.
Veya 'bitirmek' geçişli fiiline gelen '-t' ekiyle geçişlilik derecesi artırılmış ve iş başkasına yaptırılmıştır.
Yüklem olan 'sarsıyordu' eylemi etken (sarsan ne? rüzgârın uğultusu - gerçek özne) ve geçişlidir (onu sarsıyordu / pencerelerini sarsıyordu).
Geçişsiz eylemler edilgen yapıldığında cümlede ne gerçek ne de sözde özne bulunur (gidilir -> yüklem, nereye?
Aldığı '-l' edilgenlik ekiyle eylem edilgen ve dolayısıyla geçişsiz hâle getirilmiştir.
Eyleme gelen '-ır' ekiyle fiil geçişli yapılmıştır (onu yatırmak), dolayısıyla oldurgandır.
Bu fiile gelen '-t' ekiyle fiil geçişli yapılmıştır, dolayısıyla oldurgandır (ettirgen değildir).
B'de 'sevindi' dönüşlü (geçişsiz), C'de 'uyuyamadı' etken-geçişsiz, D'de 'budandı' edilgen-geçişsiz, E'de 'oturdu' etken-geçişsizdir.
Fiilin öznesine ve nesnesine göre gösterdiği durumdur. Çatı yalnızca yüklemi fiil olan cümlelerde aranır; isim cümlelerinde çatı aranmaz.
Öznesi belli olan, işi öznenin kendisinin yaptığı fiildir. Örnek: Öğrenci soruyu çözdü; işi yapan bellidir.
İşi yapanın belli olmadığı, öznenin işten etkilendiği fiildir. -l ve -n ekleriyle kurulur. Örnek: Soru çözüldü; gerçek özne yoktur.
Öznenin yaptığı işten yine kendisinin etkilendiği fiildir. -n ekiyle kurulur. Örnek: Çocuk yıkandı; işi yapan da etkilenen de aynıdır.
İşin birden çok özne tarafından karşılıklı ya da birlikte yapıldığını bildirir. -ş ekiyle kurulur. Örnek: Arkadaşlar bakıştı.
Nesne alabilen, neyi, kimi sorusuna cevap verebilen fiildir. Örnek: Kitabı okudu; okumak fiili nesne aldığı için geçişlidir.
Nesne almayan fiildir; neyi, kimi sorusuna cevap vermez. Örnek: Çocuk uyudu; uyumak fiili nesne almaz.
Geçişsiz fiili geçişli yapan, işi başkasına yaptıran çatıdır. -t, -dır, -r ekleriyle kurulur. Örnek: Bebeği uyuttu.
Fiiller nesne alıp almamasına göre geçişli veya geçişsiz; ettirgenlik ekleriyle geçişlilik derecesi artırılabilir. Örnek: yaz, yazdır, yazdırt.
Edilgen çatılı fiillerde gerçek özne yoktur; işten etkilenen öge sözde özne olur. Örnek: Bahçe sulandı cümlesinde bahçe sözde öznedir.