Konunun en kritik bilgileri — hızlı tekrar için.
Çözünürlük çarpımı Kçç, az çözünen bir tuzun doygun çözeltisindeki iyon derişimlerinin üsleriyle çarpımına eşittir.
Çözünürlük çarpımı Kçç değeri yalnızca sıcaklığa bağlıdır ve sıcaklık değişmedikçe sabit kalır.
Bir çözeltide iyonların derişim çarpımı Kçç değerini aşarsa çökelme başlar.
Bir tuzun iyonlarından birini içeren ortama tuz atıldığında ortak iyon etkisiyle tuzun çözünürlüğü azalır.
Doygun çözeltide çözünmeden kalan katı ile çözeltiye geçen iyonları arasında dinamik denge kurulur.
Aynı tür tuzlarda Kçç değeri ne kadar küçükse tuz o kadar az çözünür.
Katı tuzların sudaki çözünürlüğü genellikle sıcaklık arttıkça artar.
Molar çözünürlük, 1 litre doygun çözeltide çözünen maddenin mol sayısıdır.
Ortak iyon içeren bir çözeltide tuzun çözünürlüğü saf sudaki çözünürlüğünden daha düşüktür.
İyonların derişim çarpımı Kçç değerinden küçükse çözelti doymamıştır ve çökelme gerçekleşmez.
Na₂CO₃ suda tamamen iyonlaşır: Na₂CO₃(suda) → 2Na⁺(suda) + CO₃²⁻(suda) 0,01 M Na₂CO₃'tan gelen [CO₃²⁻] = 0,01 M = 10⁻² M'dir.
AgNO₃(suda) → Ag⁺(suda) + NO₃⁻(suda) (0,1 M Ag⁺ ortak iyon). Ag₂CrO₄(k) ⇌ 2Ag⁺(suda) + CrO₄²⁻(suda) Çözünürlük s olsun.
Eşit hacimde karışınca derişimler yarıya iner: [Ag⁺]₀ = 2 · 10⁻⁵ M, [Cl⁻]₀ = 2 · 10⁻⁵ M. İlk durumdaki iyon derişimleri çarpımı Q = [Ag⁺]₀ · [Cl⁻]₀ = 4 · 10⁻¹⁰.
Suda az çözünen iyonik katıların doygun sulu çözeltilerinde, çözünen iyonların derişimleri çarpımına çözünürlük çarpımı (KÇÇ) denir. KÇÇ dengedeki iyon derişimlerinin katsayıları üs alınarak çarpılmasıyla hesaplanır ve sadece sıcaklıkla değişir.
Çözünürlüğü 's' mol/L olan bir tuzun iyonlaşma formülüne göre KÇÇ bağıntısı değişir: XY tipi tuzlar için KÇÇ = s², XY₂ veya X₂Y tipi tuzlar için KÇÇ = 4s³, XY₃ veya X₃Y tipi tuzlar için KÇÇ = 27s⁴, X₂Y₃ veya X₃Y₂ tipi tuzlar için ise KÇÇ = 108s⁵ olur.
Bir tuzun çözündüğü ortamda ortak iyon bulunması, Le Chatelier ilkesine göre dengeyi katı yönüne (sola) kaydırır. Bu durum katının çözünürlüğünü azaltır. Ancak ortak iyon ilavesi sıcaklık sabit kaldığı sürece KÇÇ değerini asla değiştirmez.
Herhangi bir andaki iyon derişimleri çarpımına Qc (iyon çarpımı) denir. Qc ile KÇÇ karşılaştırılarak çökelme tahmini yapılır: Qc KÇÇ ise çözelti aşırı doymuştur ve dengeye gelene kadar çökelme gerçekleşir.
Çözünmesi endotermik (ısı alan) olan tuzlarda sıcaklık arttıkça denge ürünler yönüne kayar; çözünürlük ve KÇÇ artar. Çözünmesi ekzotermik (ısı veren) olan tuzlarda ise sıcaklık arttıkça denge girenler yönüne kayar; çözünürlük ve KÇÇ azalır.
Suda az çözünen tuzun yapısında asidik ya da bazik bir iyon varsa, pH değişimi çözünürlüğü etkiler. Örneğin, bazik bir katı olan Mg(OH)₂ çözeltisine asit (H⁺) eklenirse, H⁺ iyonları OH⁻ iyonları ile birleşerek suyu oluşturur. OH⁻ derişimi azaldığı için denge sağa kayar ve çözünürlük artar.
Aynı çözeltide bulunan birden fazla iyonu ayrı ayrı çöktürmek için seçici çöktürme uygulanır. Çözeltiye yavaş yavaş ortak çöktürücü iyon eklendiğinde, çökelmesi için gereken iyon derişimi eşiği en küçük olan (KÇÇ değeri genellikle en küçük olan) tuz ilk olarak çökmeye başlar.
Dengede (doygun) olan bir çözeltiye aynı sıcaklıkta dipteki katıdan biraz daha eklemek çözünürlüğü ya da iyon derişimlerini değiştirmez. Eklenen katı çözünmeden dibe çöker. Birim hacimdeki iyon miktarı ve çözünürlük sabit kalır.
İki çözelti karıştırıldığında oluşan çökelme tepkimesinde, dibe çöken katıyı oluşturan iyonlar 'Net İyon Denklemi'ni oluşturur. Çözeltide çözünmüş halde kalmaya devam eden iyonlar ise 'Seyirci İyonlar' olarak adlandırılır.
Suda az çözünen bazı tuzlar (örn. AgCl), ortama ligand adı verilen tanecikler (örn. NH₃) eklendiğinde suda çok iyi çözünen kompleks iyonlar [Ag(NH₃)₂]⁺ oluşturur. Bu durum Ag⁺ iyon derişimini azaltarak dengenin sağa kaymasını sağlar ve katının çözünürlüğünü ciddi şekilde artırır.
Tıpkı diğer denge bağıntılarında olduğu gibi, çözünürlük dengesi bağıntısında da saf katıların derişimleri sabit kabul edildiğinden bağıntıya yazılmazlar. KÇÇ bağıntısında sadece sulu çözeltide bulunan iyonların derişimleri yer alır.
Suda az çözünen bir tuzun çözeltisine ortak iyon içermeyen yabancı bir tuz eklenirse, iyonlar arasındaki çekim kuvvetleri nedeniyle tuzun çözünürlüğünde çok az bir artış gözlenebilir. Bu durum 'tuz etkisi' olarak bilinir, ancak AYT düzeyindeki hesaplamalarda genellikle ihmal edilir.
Kimyasal tepkimelerde denge (çözünürlük dengesi / kçç) çalışırken ana odak kavram, tepkime ve nicel ilişki kurmaktır; önce kavramı, sonra tipik soru dilini ayır.