Birey, toplum ve toplumsal yapı

1. Bireyin doğduğu andan itibaren içinde yaşadığı toplumun kültürünü, değerlerini, normlarını ve davranış kalıplarını öğrenerek o toplumun etkin bir üyesi hâline gelmesi sürecine toplumsallaşma adı verilir. Toplumsallaşma ömür boyu devam eden bir süreç olmakla birlikte birincil ve ikincil toplumsallaşma evrelerine ayrılır. Buna göre toplumsallaşma süreciyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

• ABireye toplumsal rollerin öğretilmesini ve benimsetilmesini sağlar.
• BKişiliğin oluşmasında ve toplumsal kimliğin kazanılmasında temel role sahiptir.
• CBireyin toplumsal kurallara uyum sağlamasını kolaylaştırarak düzeni korur.
• DAile, birincil toplumsallaşma sürecinin gerçekleştiği en temel kurumdur.
• EBireyin kalıtımsal özelliklerinin tamamen değişmesini sağlayan biyolojik bir süreçtir.

🔒 Doğru cevap ve çözüm uygulamada

2. Toplumsal değerler; bir toplumda neyin doğru, güzel, adil veya arzulanır olduğuna dair paylaşılan genel inanç ve ilkelerdir. Örneğin adalet, özgürlük ve misafirperverlik birer toplumsal değerdir. Değerler toplumsal normlara kaynaklık eder ancak normlardan farklı olarak somut yaptırımlardan ziyade soyut yol gösterici ilkeler niteliğindedir. Buna göre toplumsal değerlerin nitelikleriyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

• AToplumsal birliği ve dayanışmayı güçlendirici bir işleve sahiptirler.
• BToplumsal normların şekillenmesine ve meşruiyet kazanmasına zemin hazırlarlar.
• CBireylerin tutum ve davranışlarını doğrudan cezai yaptırımlarla zorunlu kılarlar.
• DKuşaktan kuşağa aktarılarak toplumun kültürel sürekliliğini sağlarlar.
• EToplumdan topluma ve aynı toplumda zamanla değişime uğrayabilirler.

🔒 Doğru cevap ve çözüm uygulamada

3. Bir köyde doğan Ahmet Bey, çocukluğunda ailesinin mesleği gereği çiftçilik ortamında büyümüş; yetişkinlik döneminde Tıp Fakültesini bitirerek cerrah olmuştur. Toplumda daha çok "Doktor Ahmet" olarak tanınmakta ve sosyal ilişkilerinde bu konumu belirleyici olmaktadır. Buna göre Ahmet Bey'in cerrah olması ve toplumda öncelikli olarak bu konumuyla algılanması, toplumsal statü kavramları açısından sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru eşleştirilmiştir?

• AKazanılmış statü - Anahtar statü
• BVerilmiş statü - Rol çatışması
• CKazanılmış statü - Rol pekişmesi
• DVerilmiş statü - Anahtar statü
• EToplumsal prestij - Verilmiş statü

🔒 Doğru cevap ve çözüm uygulamada

4. Özel bir şirkette üst düzey yönetici olarak çalışan Aylin Hanım, aynı zamanda yeni bebek sahibi olmuş bir annedir. Şirketteki yoğun toplantı temposu ve şehir dışı seyahat zorunlulukları ile bebeğinin günlük bakım sorumlulukları arasında sıkışıp kalmakta, her iki konumun gereklerini aynı anda yerine getirmekte ciddi sıkıntılar yaşamaktadır. Aylin Hanım'ın yaşadığı bu durum, sosyolojide aşağıdaki kavramlardan hangisiyle açıklanır?

• AToplumsal prestij kaybı
• BRol çatışması
• CVerilmiş statü baskısı
• DRol pekişmesi
• EToplumsal anomi

🔒 Doğru cevap ve çözüm uygulamada

5. Toplumsal hayatı düzenleyen kurallar (normlar) yazılı ve yazısız olmak üzere ikiye ayrılır. Yazısız normlar olan örf, adet ve gelenekler toplumsal vicdan ve geleneksel yaptırımlarla desteklenirken; yazılı normlar olan kanunlar devlet gücüne dayalı hukuki yaptırımlarla korunur. Buna göre yazılı ve yazısız toplumsal normlar karşılaştırıldığında aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

• AYazılı normların ihlali durumunda uygulanan yaptırımlar kurumlar tarafından resmi olarak belirlenmiştir.
• BYazısız normlar toplumun tarihsel süreçte oluşturduğu ortak değer yargılarına ve alışkanlıklara dayanır.
• CYazısız normlar zaman içinde değişmez nitelikte olup tüm toplumlarda aynı biçimde uygulanır.
• DYazılı normlar bireylerin davranış sınırlarını belirleyerek toplumsal düzenin ve adaletin sağlanmasını hedefler.
• EYazısız norm ihlallerinde ayıplama, kınama veya dışlama gibi manevi müeyyideler devreye girer.

🔒 Doğru cevap ve çözüm uygulamada