Konunun en kritik bilgileri — hızlı tekrar için.
Yargı yetkisi, Türk Milleti adına bağımsız ve tarafsız mahkemelerce kullanılır. Tarafsızlık ilkesi 2017 değişikliğiyle Anayasaya eklenmiştir.
Hakimler ve savcılar 65 yaşını bitirinceye kadar hizmet görürler. Bu yaştan önce kendileri istemedikçe emekliye sevk edilemezler.
Hakimler ve savcılar azlolunamaz, mahkemelerin veya kadroların kaldırılması sebebiyle de olsa aylık, ödenek ve haklarından yoksun bırakılamaz.
Mahkemelerin kuruluşu, görev ve yetkileri ile işleyişi ve yargılama usulleri daima kanunla düzenlenir.
Mahkemelerde duruşmalar kural olarak herkese açıktır. Sadece genel ahlakın veya kamu güvenliğinin gerektirdiği hallerde gizli yapılabilir.
Bütün mahkemelerin her türlü kararları gerekçeli olarak yazılmak zorundadır. Bu durum adil yargılanma hakkının bir gereğidir.
Anayasaya göre yüksek mahkemeler; Anayasa Mahkemesi, Yargıtay, Danıştay ve Uyuşmazlık Mahkemesidir.
Sayıştay, HSK ve Yüksek Seçim Kurulu (YSK) anayasada yargı bölümünde düzenlense de yüksek mahkeme değillerdir.
Anayasa Mahkemesi toplam 15 üyeden oluşur. 2017 değişikliği ile üye sayısı 17'den 15'e düşürülmüştür.
Anayasa Mahkemesinin 15 üyesinin 3'ünü TBMM gizli oyla, 12'sini ise Cumhurbaşkanı doğrudan seçer.
Anayasa Mahkemesi üyeleri 12 yıl için seçilir. Bir kimse ikinci defa AYM üyesi seçilemez.
AYM başkanı ve başkanvekilleri, üyeler arasından gizli oyla 4 yıl için seçilir. Süresi biten yeniden seçilebilir.
Anayasa Mahkemesi iki bölüm ve bir Genel Kurul halinde çalışır. Bireysel başvurulara bölümler bakar.
Siyasi partilerin kapatılması davalarını Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı açar, kararı AYM Genel Kurulu verir.
Cumhurbaşkanı, bakanlar ve yüksek yargı mensuplarını görevleriyle ilgili suçlardan dolayı Yüce Divan sıfatıyla AYM yargılar.
Yüce Divan kararlarına karşı yeniden inceleme başvurusu yapılabilir. Genel Kurulun yeniden inceleme kararı kesindir.
Siyasi partilerin mali denetimini Anayasa Mahkemesi yapar. AYM bu denetimi yaparken Sayıştay'dan yardım sağlar.
Dokunulmazlığın kaldırılması veya vekilliğin düşürülmesi kararlarına karşı 7 gün içinde AYM'ye iptal başvurusu yapılabilir. AYM 15 günde karar verir.
Anayasa Mahkemesi; Anayasa değişikliklerini ve Kanunları şekil bakımından denetler. CBK'lar şekil yönünden denetlenemez.
Yargıtay, adliye mahkemelerince verilen ve kanunun başka bir idari yargı merciine bırakmadığı kararların son inceleme (temyiz) merciidir.
Yargıtay üyelerinin tamamı Hakimler ve Savcılar Kurulu (HSK) tarafından 12 yıllığına seçilir. Tekrar seçilemezler.
Yargıtay Genel Kurulunun kendi içinden göstereceği 5 aday arasından Cumhurbaşkanı tarafından 4 yıl için seçilir.
Danıştay, idari mahkemelerce verilen kararların son inceleme merciidir. Aynı zamanda yürütme organına danışmanlık yapar.
Danıştay üyelerinin dörtte üçünü (3/4) HSK, dörtte birini (1/4) ise Cumhurbaşkanı 12 yıllığına seçer.
Adli ve idari yargı mercileri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözmeye yetkili yüksek mahkemedir.
Uyuşmazlık Mahkemesinin başkanı, Anayasa Mahkemesi (AYM) tarafından kendi üyeleri arasından seçilir.
Diğer mahkemelerin kararları ile Anayasa Mahkemesi kararları çelişirse, Anayasa Mahkemesinin kararları esas alınır.
Hakimler ve Savcılar Kurulu (HSK), 13 üyeden oluşur ve iki daire halinde çalışır.
Adalet Bakanı HSK'nın başkanıdır. Adalet Bakanlığı İlgili Bakan Yardımcısı da Kurulun tabii üyesidir.
Kurulun 4 üyesini Cumhurbaşkanı, 7 üyesini TBMM seçer. Görev süresi 4 yıldır, süresi biten bir kez daha seçilebilir.
Kural olarak HSK kararlarına yargı yolu kapalıdır. Ancak sadece "meslekten çıkarma" cezasına karşı yargı yolu açıktır.
Merkezi yönetim kapsamındaki idarelerin mali denetimini Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) adına yapar.
Sayıştay Başkanı ve tüm üyeleri Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) tarafından seçilir.
Vergi ve mali konularda Sayıştay ile Danıştay kararları arasında çelişki olursa, Danıştay kararları esas alınır.
Asliye Hukuk, Sulh Hukuk, Ağır Ceza ve Asliye Ceza Mahkemeleri adli yargının ilk derece (esas) mahkemeleridir.
Adli yargıda, ilk derece mahkemelerinin kararlarını Yargıtay'dan önce inceleyen ikinci derece istinaf mahkemeleridir.
İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemeleri, idari yargının genel görevli ilk derece mahkemeleridir.
İdari yargıda, İdare ve Vergi mahkemelerinin kararlarını Danıştay'dan önce itiraz yoluyla inceleyen istinaf merciidir.
2017 Anayasa değişikliği ile disiplin mahkemeleri dışında Türkiye'de askeri mahkemeler tamamen kaldırılmıştır.
Askeri mahkemeler sadece savaş halinde, asker kişilerin görevleriyle ilgili işledikleri suçlara bakmak üzere kurulabilir.