Tarihte bilinen ilk Türk boyu İskitler (Sakalar)'dir. En ünlü hükümdarları Alper Tunga, bilinen ilk kadın hükümdarları ise Tomris Hatun'dur.
Orta Asya'da kurulan ve bilinen ilk teşkilatlı Türk devleti Asya Hun Devleti'dir. Kurucusu Teoman, başkenti ise Ötüken'dir.
Asya Hun hükümdarı Mete Han, orduda 'onlu sistem'i kurmuş ve devleti doğu-batı şeklinde yöneterek 'ikili teşkilat'ın temelini atmıştır.
Asya Hun Devleti'nin yıkılmasından sonra Balamir önderliğinde batıya göç eden Türkler, Kavimler Göçü'ne (375) sebep olarak Avrupa Hun Devleti'ni kurmuşlardır.
Avrupa Hun Devleti'nin en parlak dönemini yaşatan Attila, Avrupalılar tarafından 'Tanrının Kırbacı' ve 'Cesur Kavimlerin Efendisi' olarak adlandırılmıştır.
Attila döneminde Doğu Roma (Bizans) üzerine seferler düzenlenmiş ve Bizans vergiye bağlanarak Margos ve Anatolios antlaşmaları imzalanmıştır.
Türk adını siyasi bir ad olarak kullanarak kurulan ilk Türk devleti I. Göktürk Devleti'dir. Kurucusu Bumin Kağan'dır.
Göktürkler'e ait olan Ergenekon Destanı Türklerin demir dağı eriterek çıkışını, Bozkurt Destanı ise Türklerin dişi bir kurttan türeyişini anlatır.
Göktürkler, kendilerine özgü 38 harften oluşan ve ilk milli Türk alfabesi olan Orhun (Göktürk) alfabesini kullanmışlardır.
Çin esaretindeki Türklerin bağımsızlık mücadelesinin ilk örneği olan Kürşat Ayaklanması, 39 arkadaşıyla birlikte Çin sarayını basması olayıdır.
Çin esaretinden kurtulan Kutluk (İlteriş) Kağan tarafından kurulan II. Göktürk Devleti'nin en parlak dönemi Bilge Kağan zamanıdır.
II. Göktürk Devleti'nin kuruluşunda büyük rol oynayan ve ilk Türk tarihçisi sayılan Vezir Tonyukuk, Apa Tarkan unvanıyla bilinir.
Türk tarihinin ve edebiyatının ilk yazılı eserleri olan Orhun Abideleri, II. Göktürk Devleti döneminde Bilge Kağan, Kültigin ve Vezir Tonyukuk adına dikilmiştir.
Kutluk Bilge Kül Kağan tarafından kurulan Uygur Devleti, göçebe yaşamı bırakarak yerleşik hayata geçen ilk Türk devletidir.
Bögü Kağan döneminde Maniheizm dinini kabul eden Uygurlar, bu inancın etkisiyle et yemeyi ve savaşmayı bırakarak tarım ve sanata yönelmişlerdir.
Uygurlar, Çinlilerden öğrenerek kağıt ve matbaayı kullanan ilk Türk devletidir. Hareketli harf sistemini (matbaa) geliştirmişlerdir.
Uygur Devleti'ne son vererek kurulan Kırgızlar, dünyanın en uzun destanı olan Manas Destanı'nı oluşturmuşlardır.
Kafkaslarda kurulan Hazarlar, yöneticileri ve halkının bir kısmı Museviliği kabul eden ilk ve tek Türk devletidir.
Hazarların dini hoşgörüsü ve adaleti sayesinde 8. ve 9. yüzyıllarda bölgelerinde huzur ve güven ortamı sağlanmış, bu döneme Hazar Barış Çağı denmiştir.
Talas Savaşı'nda Müslüman Arapları destekleyen Karluklar, İslamiyet'i topluca kabul eden ilk Türk boyu olmuşlardır.
Kırgızlar, Moğol imparatoru Cengiz Han'a itaat eden ilk Türk boyudur. Uygurlar ise itaat eden ilk Müslüman Türk boyu olmuştur.
Juan Juanlar olarak da bilinen Avarlar, hem Asya'da hem Avrupa'da devlet kurmuş ve Sasanilerle işbirliği yaparak İstanbul'u kuşatan ilk Türk boyu olmuştur.
Bizans ordusunda paralı askerlik yapan Uzlar (Oğuzlar) ve Peçenekler, Malazgirt Savaşı'nda Selçuklu tarafına geçerek savaşın kazanılmasında rol oynamışlardır.
Rusların İgor Destanı'na konu olan Kıpçaklar (Kumanlar), İtalyan tüccarlar tarafından hazırlanan Codex Cumanicus adlı iki ciltlik Türkçe sözlüğe ilham vermişlerdir.
İslamiyet öncesi Türk devletlerinde siyasi, askeri ve ekonomik konuların görüşüldüğü danışma meclisine Kurultay veya Toy adı verilirdi.
Yönetme yetkisinin Tanrı tarafından kağana verildiğine inanılan Kut inancı, 'ülke hanedanın ortak malıdır' anlayışını doğurmuş ve taht kavgalarına yol açmıştır.
Hükümdarın erkek çocuklarına 'Tigin' denirdi. Tiginler devlet tecrübesi kazanmaları için eyaletlere vali olarak atandıklarında 'Şad' unvanını alırlardı.
İslamiyet öncesi Türk devletlerinde hükümete 'Ayukı', hükümet başkanına (vezir) ise 'Aygucı' veya 'Üge' adı verilirdi.
Kurultaya katılan kağan, hatun, vezirler, boy beyleri ve komutanlara genel olarak 'Toygun' adı verilirdi.
Türk toplum yapısında aileye 'Oguş', sülaleye 'Urug', boya 'Bod', boylar birliğine (millet) ise 'Budun' denirdi. Budunların birleşmesiyle 'İl' (Devlet) oluşurdu.
İslamiyet öncesi Türklerin en yaygın ve temel dini Gök Tanrı inancıdır. Bu inançta tek tanrı, ölümden sonra yaşam (ahiret) ve cennet-cehennem kavramları vardır.
Gök Tanrı inancına göre iyi insanların ölümden sonra gideceği cennete 'Uçmağ', kötülerin gideceği cehenneme ise 'Tamu' adı verilirdi.
Ölülerin ardından yapılan cenaze törenlerine 'Yuğ' denirdi. Mezarların (kurgan) başına öldürdükleri düşman sayısınca dikilen heykellere ise 'Balbal' adı verilirdi.
Türklerde dini ayinleri yöneten ve büyücülük, hekimlik gibi görevleri de üstlenen din adamlarına Kam, Baksı veya Şaman denirdi. Din adamlarının siyasi yetkisi yoktu.
İslamiyet öncesi Türk devletlerinde sosyal hayatı ve devlet yönetimini düzenleyen yazısız hukuk kurallarına 'Töre' adı verilirdi. Töre kuralları kesindi ve kağan bile uymak zorundaydı.
Türklerde adli işlere bakan mahkemeye 'Yargu', bu mahkemelerin başında bulunan ve adaleti sağlayan kişiye (yargıç) ise 'Yargucı' denilirdi.
Asya Hunları döneminde yapılan ve Göktürkler tarafından da kullanılan Tötö Kanalı, Türklerin tarımla uğraştıklarının en önemli kanıtlarından biridir.
Göçebe yaşamın bir sonucu olarak Türklerin temel geçim kaynağı hayvancılık olmuş, buna bağlı olarak dokumacılık (halı, kilim, çadır) gelişmiştir. Pazırık Halısı bunun en bilinen örneğidir.
Altay Dağları'ndaki Pazırık Kurganı'nda bulunan ve Hunlara ait olduğu düşünülen Pazırık Halısı, dünyanın bilinen en eski düğümlü halısıdır.
Esik Kurganı'nda bulunan ve İskitlere veya Asya Hunlarına ait olduğu değerlendirilen Altın Elbiseli Adam Zırhı, Türk maden sanatının en eşsiz eserlerinden biridir.